Nieuwe gids maakt natuurinclusief inkopen concreet

Publieke sector kan het voortouw nemen

‘Via cateringinkoop kun je een hele belangrijke bijdrage leveren,’ vertelt projectleider Sabina Duyvestijn. ‘Daar zit ontzettend veel inkoopkracht, zeker bij overheden, zorginstellingen en onderwijs. Juist daar liggen grote kansen om de vraag naar biologische en natuurinclusieve producten te vergroten.’

De beweging richting biologisch is al ingezet, maar het tempo moet omhoog. ‘De overheid wil dat de biologische sector groeit van nu ongeveer 4 procent naar 15 procent in 2030,’ vertelt Sabina. ‘Dat lukt alleen als de vraag echt structureel toeneemt. Daar kan de publieke sector zelf het voortouw nemen.’

De gids Inkopen van natuurinclusieve catering helpt daarbij. Door inkopers, opdrachtgevers, cateringmanagers en duurzaamheidsadviseurs concrete en praktische handvatten te geven. Want als een organisatie eenmaal besluit dat zij anders wil inkopen, volgt direct de vraag: hoe doen we dat dan?

Handelingsperspectief door gezamenlijkheid

‘Vaak wordt vooral richting inkopers gekeken, maar zij hebben maar beperkte mogelijkheden – meestal hebben zij een adviserende rol,’ geeft Sabina aan. ‘De beslissingsbevoegdheid (en budgetverantwoordelijkheid) ligt in het algemeen bij de lijnorganisatie: bij opdrachtgevers, facility managers of directie. Als daar de wil en de kennis ontbreken, kan een inkoper weinig beginnen. In de praktijk zien we dat de kennis versnipperd is. Inkopers kennen de procedures en aanbestedingsregels. Duurzaamheidsadviseurs weten wat er inhoudelijk nodig is. Opdrachtgevers werken vanuit beleidskaders en ambities. Iedereen heeft een deel van de puzzel, maar niemand het geheel. De gids laat zien dat je deze rollen bij elkaar moet brengen. Pas dan ontstaat er handelingsperspectief. En dat betekent ook dat je per organisatie moet kijken: hoe is de inkoop ingericht? Gecentraliseerd of gecoördineerd? Dat bepaalt hoe je het aanbestedingsteam moet samenstellen.’

Leren van pioniers

Een breed team van inkopers, cateraars, adviseurs en publieke organisaties deelde hun kennis en ervaring. Met haar facilitaire achtergrond dook Sabina diep in inkoopcontracten en aanbestedingstrajecten. Ze vroeg koplopers en pioniers het hemd van het lijf over hun inkoopprocessen, verzamelde goede voorbeelden van pioniers, dook samen met experts in de regelgeving en haalde een berg tips & tricks naar boven. En in alle gesprekken kwam naar voren hoe belangrijk de intrinsieke motivatie binnen het aanbestedingsteam is: om actief naar mogelijkheden en speelruimte te zoeken.

Rechtstreeks gunnen 

De experts geven aan dat er veel meer mogelijk is dan vaak wordt gedacht. Binnen bestaande regels en systemen kunnen organisaties al andere keuzes maken – als ze weten hoe. Zo wordt er nog heel weinig gebruik gemaakt van de zogenoemde percelenregeling. Hiermee kunnen publieke organisaties kleinere onderdelen van een grote aanbesteding rechtstreeks gunnen aan lokale of gespecialiseerde partijen, zonder dat hiervoor een volledige Europese aanbestedingsprocedure nodig is. Sabina legt uit: ‘Het is een van de manieren waarop je meer ruimte kunt creëren voor kleinere, innovatieve of natuurinclusieve ondernemers die anders moeilijk kunnen meedingen naar grote contracten. In de gids geven we voorbeelden van organisaties die deze regeling al hebben toegepast.’

Doorlopende uitwisseling 

Sabina beschouwt de gids als een startpunt: ‘We verwijzen naar verschillende mooie inkoopcontracten die door koplopers in de markt gezet zijn. Maar daarmee is het verhaal natuurlijk niet klaar. Want wat zijn hun ervaringen: wat werkt en waar lopen ze in praktijk tegenaan? De echte waarde zit in het netwerk. In het ophalen van leerpunten bij organisaties die al stappen zetten. In het delen van die kennis met anderen. En in het verbinden van hulpvragen aan mensen en partijen met specifieke expertise. Zo ontstaat een community of practice waarin kennis circuleert, verdiept en doorontwikkeld wordt. Dat vraagt om blijvend gesprek, niet om een vast eindmodel. En uiteindelijk gaat het niet alleen over inkoopprocedures, maar ook over de keten daarachter. Over aanbod, logistiek, prijsmechanismen en transparantie. Dat zijn complexe vraagstukken die tijd en samenwerking vragen.’

Een routekaart naar impact

De gids is nadrukkelijk niet alleen bedoeld voor opdrachtgevers of beleidsmakers. Ook inkopers zelf krijgen nieuwe handvatten aangereikt. ‘Niet iedere inkoper is bekend met alle mogelijkheden,’ vertelt Sabina. ‘Door die kennis te delen, kunnen inkopers hun rol sterker invullen. En tegelijk krijgen opdrachtgevers en beleidsmakers beter zicht op wat er wél kan.’

In de gids vind je onder meer:

- Duidelijke handvatten voor elke fase van de aanbesteding;
- Praktische stappen om natuurinclusieve ambities te vertalen naar heldere inkoopcriteria en KPI’s, alternatieve gunningsverhoudingen, verschillende          methodieken en procedures;

- Voorbeelden uit de praktijk, van onder meer provincie Zuid-Holland, gemeente Rotterdam en het LUMC, die al concreet invulling geven aan lokaal en          seizoensgebonden inkopen;

- Inspirerende tips en succesfactoren uit interviews met inkopers, cateraars en beleidsadviseurs die de gids mede vormgaven;

- Mogelijkheden binnen lopende overeenkomsten, want om stappen te zetten hoef je niet te wachten tot een nieuwe aanbesteding.

Lees meer en download de gids Natuurinclusief inkopen